Bazylika katedralna

Bazylika Katedralna pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Płocku należy do najstarszych budowli sakralnych w Polsce.


Lokalizacja

Bazylika Katedralna

pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

ul. Mostowa 2
09-402 Płock


Kontakt

tel. +48 24 262 34 35

www.katedraplock.pl
 

Opis

Bazylika Katedralna pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Płocku należy do najstarszych budowli sakralnych w Polsce. Jest to jeden z najcenniejszych zabytków miasta, kryjący w swoim wnętrzu sarkofag ze szczątkami dwóch władców Polski – Władysława Hermana i jego syna Bolesława Krzywoustego.

 

Diecezja płocka została erygowana w 1075 roku. Pierwszy drewniany kościół katedralny powstał w 1099 roku. To w nim Bolesław Krzywousty został pasowany na rycerza przez swojego ojca Władysława Hermana. Podczas najazdu Pomorzan w latach 1126-1127 kościół prawdopodobnie uległ spaleniu. Na jego miejscu, z inicjatywy biskupa płockiego Aleksandra z Malonne, powstała kamienna romańska świątynia, którą konsekrowano w 1144 roku. Zachwycała swoją wielkością i estetyką. Była większa od ówczesnej katedry gnieźnieńskiej i wawelskiej. Wkrótce po zbudowaniu katedry biskup Aleksander zamówił w Magdeburgu drzwi, wspaniały zabytek sztuki romańskiej, który wykonano w latach 1152-1154. W XIII wieku zostały one wywiezione w niewyjaśnionych okolicznościach. Aktualnie oryginał Drzwi Płockich znajduje się w Soborze św. Sofii w Nowogrodzie Wielkim w Rosji, a ich wierna kopia została sprowadzona do Płocka w 1981 roku dzięki staraniom dr Jakuba Chojnackiego, wieloletniego Prezesa Towarzystwa Naukowego Płockiego. Drzwi Płockie zostały podzielone na kwatery, w których ukazano sceny biblijne i sceny z życia Jezusa Chrystusa. Jedna z kwater przedstawia także biskupa płockiego Aleksandra i biskupa Magdeburga Wichmana. Uwagę przykuwa kwatera ukazująca centaura, który z niewiadomych względów pojawił się na drzwiach.

 

W 1233 roku katedra ucierpiała w wielkim pożarze, który doprowadził do naruszenia jej murów nośnych. Kolejne lata to okres wojen, który również nie przynosi nic dobrego. W 1243 roku Prusowie spustoszyli katedrę, a w latach 1288-1289 zniszczeń dokonali Litwini. Groźny pożar w 1530 roku, spowodowany uderzeniem pioruna, doprowadził do zawalenia się lewej nawy wraz ze sklepieniem stropu prezbiterium. W 1531 roku gruntownej przebudowy katedry podjął się biskup Andrzej Krzycki. Powstała ona na starych fundamentach, z zachowaniem dawnej struktury przestrzennej i nowym elementem architektonicznym – półkolistą kopułą. Początkowo pracami kierowali włoscy architekci pracujący na Wawelu: Jan Cini, Bernardino di Zanobi de Gianotis i Filip z Fiesole. Następca biskupa Krzyckiego, biskup Andrzej Noskowski, ukończył budowę w 1563 r. dzięki pomocy Jana Baptysty Wenecjanina, który nadał jej ostateczny kształt. Przedłużono prezbiterium, dobudowano piętrowe pomieszczenia na zakrystię, skarbiec i kapitularz. Płocka katedra była największą świątynią wzniesioną w XVI wieku w Polsce. W okresie baroku i klasycyzmu powstał szereg rzeźb i epitafiów, a wśród nich nagrobek biskupa Cieleckiego i ołtarz Matki Bożej Mazowieckiej (XVII wiek). W roku 1665, kiedy Płock zaczął odbudowywać się po klęskach zarazy oraz najazdach wojsk szwedzkich, kozackich i tatarskich, do wież i dzwonnicy katedry dodano cebulaste barokowe hełmy miedziane.

 

W latach 1901-1903 dokonano gruntownej renowacji i przebudowy katedry. Głównym architektem został Stefan Szyller. W wyniku tej przebudowy naprawiono i wzmocniono fundamenty, przebudowano fasadę, wieże, wykonano nowe sklepienia i tynki, z zachowaniem pierwotnych elementów zdobniczych. Wnętrze w znacznej mierze zostało zaprojektowane przez Stefana Szyllera. Dzięki niemu powstały zachowane do dziś: ołtarz główny, ołtarze boczne, ambona, stalle. Stare ołtarze i nagrobki zostały odnowione, wstawiono także dębowe umeblowanie. Górnym partiom wież nadano kształt ośmioboczny i zwieńczono je spiczastymi dachami. Jesienią 1903 roku biskup diecezjalny płocki Jerzy Józef Szembek dokonał uroczystej rekonsekracji. W 1904 roku artysta malarz Władysław Drapiewski rozpoczął malowanie polichromii całego wnętrza katedry. Prezbiterium i sklepienie ukazują dzieciństwo Chrystusa i Jego działalność, nawy boczne – ornamenty roślinne i postacie aniołów, w kopule artysta przedstawił Apostołów i doktorów Kościoła.

 

Podczas II wojny światowej bazylika uległa poważnym zniszczeniom. Na budynek spadły niemieckie bomby, które zniszczyły kaplicę św. Zygmunta, chór, organy i część sklepienia nawy głównej. Podczas okupacji Niemcy wykorzystywali świątynię jako magazyn, zrabowali też wszystkie dzwony i miedzianą blachę z dachu.

 

1 lipca 1910 roku papież Pius X nadał wielowiekowej płockiej świątyni zaszczytny tytuł bazyliki mniejszej. 7 czerwca 1991 roku świątynię odwiedził ówczesny papież Jan Paweł II.

 

Spośród zabytków, oprócz wcześniej wspomnianych, znajdujących się w płockiej katedrze na uwagę zasługują: Ołtarz Ukrzyżowania z 1600 roku, renesansowe i wczesnobarokowe nagrobki, ołtarze i epitafia. Ponadto w górnej części portalu, w tympanonie znajduje się płaskorzeźba wykonana przez Piusa Walońskiego przedstawiająca scenę ofiarowania przez biskupa Jerzego Józefa Szembeka nowej katedry Matce Bożej Mazowieckiej, której towarzyszą św. Zygmunt i św. Stanisław Kostka. Dostrzec tam można także Stefana Szyllera. W Kaplicy Królewskiej, pod północną wieżą, znajduje się sarkofag ze szczątkami dwóch władców Polski – Władysława Hermana i Bolesława Krzywoustego, i książąt piastowskich, a w kruchcie kopia słynnych Drzwi Płockich.

 

Źródło: ks. dr Lech Grabowski, „Katedra płocka, jej dzieje i zabytki”, Płock 1971.

Galeria zdjęć
Atrakcje na mapie

Pokaż miejsca

Inne atrakcje
Noclegi (hotele, pokoje)
Gastronomia (restauracje, puby)
Odległość od atrakcji:
wydarzenia płock
szlaki turystyczne płock

Kontakt:

Płocka Lokalna Organizacja Turystyczna
Telefon: (+48) 24 364 99 90

Informacja Turystyczna

Telefon/Fax: (+48) 24 367 19 44

e-mail: biuro@turystykaplock.eu

Sezon letni (1 maja - 30 września)

czynne: pon. - piąt. w godz. 9:00 - 17:00

sob. -  niedz. w godz. 10:00 - 14:00

Pozostałe atrakcje turystyczne w Płocku


Ratusz

Zbudowany w latach dwudziestych XIX w. płocki ratusz był miejscem ostatniego ...


ZOO Płock

Pięknie położone płockie ZOO zajmuje powierzchnię ponad 10 ha, na ...


Stary Port

Basen portowy zbudowano po lewej stronie dzisiejszej ulicy Kolejowej idąc w ...

atrakcje turystyczny